جلسه سوم 29 مرداد 1358

جلسه در ساعت نه و ده دقیقه روز بیست و نهم مرداد ماه 1358 هجری شمسی برابر با بیست و ششم رمضان المبارک 1399 هجری قمری به ریاست آقای سید محمد حسین بهشتی (نایب رئیس) تشکیل شد.


فهرست مطلب:

1ـ اعلام رسمیت و شرح دستور جلسه

2ـ اعلام اسامی گروه بررسی و تنظیم آئین نامة داخلی مجلس بررسی نهائی قانون اساسی

3ـ ادامه بحث در کلیات پیش نویس قانون اساسی

4ـ اعلام تنفس به مدت پانزده دقیقه

5ـ تشکیل مجدد جلسه و دنباله بحث دربارة کلیات پیش نویس قانون اساسی

6ـ پایان جلسه و تعیین زمان تشکیل جلسه بعد دبیرخانة مجلس بررسی نهائی قانون اساسی

[----------------------------------------------------------------------------]
1ـ اعلام رسمیت و شرح دستور جلسه نایب رئیس (بهشتی) ـ بسم الله الرحمن الرحیم.

با حضور چهل و پنج نفر از دوستان در جلسه و چهار نفر از دوستانی که با اجازه مجلس در کمیسیون شرکت دارند که جمعاً چهل و نه نفر میشوند بر مبنای دو سوم تمام نمایندگان، جلسه رسمیت دارد.

دستور جلسه بحث هائی است که دوستان عزیز درباره قانون اساسی به طور کلی ایران می فرمایند و نقطه نظرهائی را که به نظرشان میرسد بیان میکنند.

چون تا این لحظه بیست و دو نفر نوبت گرفتهاند طبیعی است که باید گفتهها حتی القدور در حد اختصار باشد وتا عصر امروز که فرصت برای صحبت هست زمینه برای شرکت دیگران که هنوز اسم ننوشتهاند، خالی میشود.

همینطور که دیروز هم عرض شد هیچ سخنی جواب ندارد.

گوینده بعدی میتواند ناظر به مطالب گویندههای قبلی، مطالب و نظراتش را بگویند و به طور کلی دوستان عنایت دارند که نوع برخورد آراء و افکار در چنین مجمعی همان نوع مباحثه است ولی نه به آن شکلی که ما عادت داریم یعنی وقتی کسی مطلبی گفت و ما درباره آن نظری داریم همان موقع نظرمان را میگوئیم.

این «همان موقع»اش را برداریم بقیهاش را قبول داریم کسی مطلبی دارد میگوید و ما نظری درباره آن داریم، نظرمان را یادداشت میکنیم و وقتی نوبتمان شد آن را اظهار میکنیم.

البته از دوستان خواهش میشود که در هر مطلبی وقتی چند نفری صحبت میکنند اگر بشود یکی از دوستانی که نوبتش میرسد یک جمعبندی هم از مطالب بیان شده بکند که برای حضور ذهن همه کار مفیدی کرده است.


2ـ اعلام اسامی گروه بررسی و تنظیم آئیننامة داخلی مجلس بررسی نهائی قانون اساسی نایب رئیس (بهشتی) ـ ضمنا به اطلاع دوستان میرسانم آرائی که در پایان جلسة روز گذشته برای انتخاب اعضاء گروه بررسی و تنظیم نظامنامه داخلی مجلس دادند، استخراج شده و نتایجش به این صورت اعلام میشود: آقای منتظری 56 رأی ـ آقای مکارم شیرازی 49 رأی ـ آقای غفوری 47 رأی آقای ربانی شیرازی 36 رأی و آقای موسوی اردبیلی 31 رأی.

این پنج نفر حائزین اکثریت هستند که جلساتشان را تشکیل میدهند و انشاء الله تا امروز عصر و یا تا فردا طبق قرار، نتیجه را برای استخاره آقایان به جلسه میدهند.


3ـ ادامه بحث در کلیات پیش نویس قانون اساسی نایب رئیس (بهشتی) ـ آقایانی که برای صحبت نوبت گرفتهاند به ترتیب، نفر اول آقای کرمی، نفر دوم آقای غفوری، نفر سوم آقای منتظری و نفرهای بعدی هم بر حسب نوبت.

حالا نوبت آقای کرمی است ولی چون آقای منتظری باید به کمیسیون بروند، اگر آقای کرمی موافق باشند آقای منتظری اول صحبت بفرمایند، بعد جنابعالی تشریف بیاورند.

کرمی ـ اشکالی ندارد.

نایب رئیس (بهشتی) ـ آقای منتظری بفرمائید.

رئیس (منتظری) ـ اعوذباللّه من الشیطان الرجیم.

بسم الله الرحمن الرحیم.

بنده عرایضم تقریباً چند تذکر بدوستان است.

تذکر اول اینکه، همانطور که میدانید الان تمام چشمهای ملت ایران به این مجلس خبرگان دوخته شده است.

بنابراین بایستی که این مجلس از هر جهت الگو و نمونه باشد خلاصه قدری بیپرده عرض کنم چون بیشتر نمایندگان مجلس از آقایان روحانیون هستند کسی نگوید که آقایان روحانیون در مجلس کمتر حاضر میشدند و به آن اهمیت نمیدادند، بنابراین بایستی از این جهت هم الگو و نمونه باشیم که رعایت انضباط در وقتها بشود و آقایان هم سعی کنند همان وقتی که تعیین شده تشریف بیاورند و کمتر غیبت بکنند چون کار، کار اساسی است.

این کار را در حاشیه کارهای دیگر نباید قرار بدهیم، متن کارمان الان اینست.

کارهای دیگر و دید و بازدید را فعلا کنار بگذارید.

برای اینکه شما میخواهید قانونی تنظیم کنید که سازنده و کارهای دیگر را فعلا کنار بگذاریم رعایت ساعات مجلس بشود اول وقت آقایان تشریف بیاورند کمتر غیبت بکنند و بیرون نروند.

خواهش میکنم این مسائل را رعایت بفرمایند.

موضوع دیگر که باز میخواهم تذکر بدهم اینکه بعضی از رفقای ما حتی آن طرح پیشنهادی را که دو ماه قبل در روزنامه منتشر شده نگاه نکردهاند.

در صورتیکه بایستی ما علاوه بر آن، طرحهایی را نیز که دیگران پیشنهاد و ارسال داشتهاند بررسی کنیم و از بین آنها یک طرحی را که بنظرمان جامعتر است، مقیاس کارمان قرار بدهیم.

یکی آن طرح پیشنهادی با 151 اصل است که اشکالات زیادی به آن شده است که بعدا در کمیسیونها به آن رسیدگی میشود.

بنده به سهم خود یک روز همان را برداشتم و اصلاحاتی در آن کردم و اصولی هم به آن اضافه کردم و دنبال هر اصلی یک شمارة گذاشتم که شمارة آخر آن یکصد و پنجاه و یک است، یعنی همان شماره اصول پیشنهادی سابق و این که الان در اختیار آقایان قرار گرفته است در حقیقت اصلاح شده آن اصول است اصول دیگری را هم آقای صافی و آقای سیدمنیرالدین حسینی هاشمی و بعضی رفقا نوشتهاند که پنج، شش روزی روی آن کار شده است که بصورت 188 اصل در آمده است و نسخههای آن الان بین آقایان توزیع شده است و خواهش میکنیم آقایان اوقات فراغتشان را صرف مطالعه اصول بکنند.

من به سهم خود مدافع این اصول هستم، چون طرح سابق به نظر من طوری شده که اگر بخواهیم آنرا مقیاس کارمان قرار بدهیم، خیلی از اصولش را باید تغییر بدهیم و چیزی از آن باقی نمیماند.

بنظر من باید اصولی را که الان بین آقایان توزیع شد، اصل قرار بدهیم.

البته نظر آزاد است، من با این که خودم یک چیزی نوشته بودم و آن را اصلاح کرده بودم، از آن صرفنظر کردم ما که تعصبی نداریم.

هدف اینست که کار خوبی انجام بگیرد.

اگر اصولی جامعتر و کم اشکالتر باشد بهتر است آن را مقیاس کار و مورد بحث و شور قرار بدهیم.

کم کنیم، زیاد کنیم یا تصرف کنیم.

بنابراین انتظاری که از نمایندگان دارم اینست که اصول را تا فردا مطالعه و همه را رسیدگی کنند، مثلا اصولی که توزیع شد، مطالعه کنند.

اگر قرار شد تصمیم بگیریم مقیاس کار باشد، خلاصه نظر آقایان البصیرتاً باشد.

اینهم تذکر دیگری بود که بنده خدمت آقایان عرض کردم.

چون باید به کمیسیون بروم و راجع به آئین نامه صحبت بکنیم، از همه آقایان معذرت میخواهم و خداحافظی میکنم.

نایب رئیس (بهشتی) ـ قبل از اینکه آقای کرمی تشریف بیاورند این را عرض کنم که احساس میکنم در این جلسه برادرانه هر قدر بدون القاب ـ همانطوری که همیشه با یکدیگر حرف میزنیم ـ یکدیگر را بنامیم راحتتر و اسلامیتر است.

من با اینکه عاطفه و ادبم هر دو ایجاب میکند با تجلیل از آقایان نام ببرم فکر میکنم اینطور مطلوبتر است.

نظر دوستان چیست؟ (چند نفر از نمایندگان ـ همان ساده بهتر است) آقای کرمی بفرمائید.

محمد کریمی ـ بسم الله الرحمن الرحیم، من قبل از خواندن این لایحه از آقایان تقاضا میکنم انتقادات شریفشان را بعداً بمن تذکر بدهند.

در آستانه ورود در بررسی اصول مطروحه در پیش نویس قانون اساسی، اشاره به نکات زیر لازم میدانم و آن اینست که باید بدانیم دین اسلام، بلکه عموم ادیان، پدیدهای است تعیین کننده نقش وحی خداوندی، نه آراء افراد و سرنوشت عموم مکلفین به او ارتباط دارد، نه به خود آنها.

پس جعل قانون در برابر وحی آسمانی خروج از دین است و مازاد بر اصل عقیده دینی و مازاد بر اصل عبادات ـ که خوشبختانه این دو اصل ارتباط به اصول مطروحه ندارد ـ و همچنین میتواند در مازاد بر اصل معاملات و احکام و سیاسات مصرحه منصوصه در قرآن یا سنت مکلف با عقلاء مشورت نماید و بحصول شور عمل کند علیهذا قوانین قابل جعل و بررسی فقط همان مازادها است.

متأسفانه مطلب مزبور حتی بر تدوین کنندگان پیش نویس قانون اساسی محل توجه نبوده و یا اصلا درک نکردهاند و به علت عدم شناخت مبانی اسلام، پیش نویس مزبور پر از انحراف و اغلاط علمی بدست آمده و آنهائیکه درصدد اصلاحش برآمدند دو گروه از مردمند، یکی گروهی که پایبند هیچ عقیدهای نیستند و میخواهند زندگی مردم را با روش غربی یا شرقی تطبیق نمایند و گروهی که مقید بعقیده جازمند که تخطی از آن را جرمی بزرگ میدانند و چون افراد کشور ما نود و نه درصد مسلمانند نمیتوان آنها را به بیذوقی و بیعقیدگی حواله کرد و دست از آنها کشید.

اما آن گروه بی عقیده مادامیکه خود را انسان با مزایا و حیثیتهای انسانی میشناسند و طبق همین شناخت عمل میکنند میتوانند با کمال آزادی در دامن اسلام و مسلمانها زندگی کنند.

آیه 8 و 9 از سورة ممتحنه چنین میگویند: «لاینهیکم الله عن الذین لم یقاتلو کم فی الدین.... انما ینهیکم الله عن الذین قاتلوکم فی الدین...

» انسان متعهد به حیثیتهای بشری نزد همه کس خود و حقوقش محترم است بنابراین و بطریق اولی ـ آنهم در احوال عامه ـ برادران اقلیتهای مذهبی ما میتوانند با کمال آزادیهای واقعی و با اطمینان قلب و خاطر در امر حیاتی و اجتماعی ـ دوش بدوش برادران مسلمانشان بزندگی شرافتمندانه خود ادامه دهند و به اخلاص مسلمانان متعهد متکی شوند ـ بدیهی است در شئون و احوال خاصه کمال استقلال را دارند ـ علیهذا پیش نویس مزبور باید صددرصد اسلامی در آید و مواد آن با قرآن و سنت تطبیق داده شود و مازاد آن را میتوان در معرض آراء عمومی گذارد.

تطبیق مواد اسلامیش با متخصصین آن است و سایر اقشاری که چنین تخصصی را ندارند نمیتوانند به امیال عادی خودشان اظهارنظر بنمایند.

الان و بحمدالله فقهاء متبحر در مجلس خبرگان وجود دارند و از اقشار دیگر مردمان صالح بحد وفور هستند و امیدواریم با حسن تفاهم چکیده نظرات حضرات بصورت یک قانون اسلامی مطلوب و قابل بدست آید و اجراء آن هر چه سریعتر و صحیحتر بوقوع بپیوندند ان شاء الله تعالی.

نایب رئیس (بهشتی) ـ آقای مقدم مراغهای بفرمائید.

مقدم مراغهای ـ بسم الله الرحمن الرحیم، حضرات آیات، حجج اسلام، آقایان، خواهر گرامی ـ آرزو داشتم که بجای خواهر گرامی اینجا میگفتم خواهران گرامی ـ در آغاز سخن از خداوند مسئلت مینمایم که در این فرصت تاریخی عنایات خود را مشمول ما ساخته و به ما یاری نماید تا در انجام وظیفه خطیری که برای اعتلای اسلام و وطن عزیزمان ایران به عهده داریم، توفیق پیدا کنیم.

مجلسی که با شرکت نمایندگان منتخب مردم برای تنظیم قانون اساسی تشکیل یافته است اولین هیأت منتخب جمهوری اسلامی است.

دربارة نحوه انتخابات جای سخن و ایراد بسیار است امروز در این مجلس جای نمایندگان بسیاری از اقشار مردم خالی است.

اعتماد عمومی به رهبری امام خمینی، رهبر انقلاب است و مردم چشم به این مجلس دوختهاند تا ببینند با امانتی که به دست شما از طرف نیروی انقلاب سپرده شده است چه خواهید کرد.

ملت ایران با قیام دلاورانه و تاریخی خود استبداد دو هزار و پانصد ساله را سرنگون ساخت و با تصمیم محکم از طریق رفراندوم، تأسیس جمهوری اسلامی را اعلام نمود.

اینک ما نمایندگان منتخب مردم در این مجلس گرد آمدهایم تا اساسی را بنیان گذاری نمائیم که ثمره مجاهدات و کوششهای مجاهدینی است که در طی قرنها کوشش نموده و شربت شهادت نوشیدهاند.

در قیام ملت ایران افرادبسیاری در راه استقلال و آزادی ایران جان خود را باختند ودر آغاز کار فریضه خود میدانم که از شهدای نامآوری که در طول چند ساله اخیر با قبول شهادت، شعله مقاومت را فروزان نگاهداشتند، نام ببرم.

آیت الله غفاریها، آیت الله سعیدیها، حقیقت نژادها، رضائیها، پویانها، گلسرخیها، دانشیان و هزاران افراد گمنانم، در چنگال خونین مأموران ساواک به شهادت رسیدند.

زندان و شکنجه را استقبال کردند، تا توانستند با اتکاء به تعالیم اسلامی و تحت رهبری امام خمینی اساس پوسیده سلطنت را سرنگون سازند.

درود بر امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی ایران.

ملت ایران هیچگاه نام بزرگ خمینی را فراموش نخواهد کرد، پیشنهاد میکنم لوحه یادبود و دفتر افتخاری برای زنده نگاهداشتن یاد این جوانان با ایمان در همین محل برقرار گردد.

از آقایان نمایندگان محترم استدعا میکنم به احترام کلام الله مجید بپا خیزند.

(نمایندگان چند لحظه از جای خود برخاستند) اشهد ان لااله الا الله، اشهدان محمد رسول الله، اشهد ان علیاً ولی اللّه.

بخدای بزرگ سوگند یاد میکنم آنچه امروز در اینجا بعرض میرسانم بر اساس سوگندی است که در افتتاح همین مجلس یاد کردیم و از شهدائی که جان خود را فدای آرمانهای دینی و ملی و انسانی نمودهاند و با قرائت فاتحهای، احترام خود را نسبت به آنان ابراز و روح آنانرا شاد نمائیم.

یک دقیقه سکوت (نمایندگان پس از قرائت فاتحه یک دقیقه سکوت کردند).

ما امروز باید بر اساس خواست مردم مسلمان ایران، قانون اساسی ایران را که در سرنوشت مردم ایران و نسلهای آینده تأثیر خواهد گذارد، تنظیم و به ملت پیشنهاد نمائیم.

ما باید نه تنها خواست عموم طبقات امروزی بلکه خواستهای نسلهای آینده را با واقعنگری و وسعت دید اسلامی در نظر بگیریم و تنظیم و به ملت پیشنهاد نمائیم.

اسلام نجات دهنده بشر بوده و خواهد بود.

اسلام برای زمان و مکان محدود و معینی نیست، اسلام ازلی و ابدی و جهانی است.

اسلام مبشر آزادی و برابری در جهان بوده است.

اصولی که هنوز بعد از یکهزار و چهارصد سال نیرومند و جوان و تازه است، باید بر اساس اصول اسلامی، آزادی و عدالت و برابری را برای مردم ایران تضمین کنیم.

کیست که با این اصول مخالف باشد؟ مردم مسلمان ایران شایستگی آزادی و عدالت را دارند.

جامعه ایرانی احتیاج به عدالت را دارند.

آزادی باعث شکوفائی و پرورش و اعتلای انسان است و اسلام، سازنده انسانهای متعالی است.

برابری از اصول مسلم اسلام و انسانیت است.

جامعهای که در آن معنویت نباشد، همان نتایجی را ببار میآورد که ما ثمرات آنرا به چشم دیدیم.

ملت ایران قیام کرد.

قیام تنها جنبه مادی نداشت، توده مردم میدیدند که چطور سرمایههای مملکت در دست یک اقلیت معدود و بیخبر قرار گرفته و اکثریت در فقر بسر میبرند.

روح ملت از بیایمانی و ابتذال حکومت آزرده شد، معذرت میخواهم اگر این را بیان میکنم، ذکرش لازم است اگر چه درشأن این مجلس نیست.

کار سقوط جامعه به جائی رسید که در جراید ایران خبر ازدواج دو پسر را درج کردند و برای آنها مجلس عروسی ترتیب دادند.

به نام هنر در شیراز چهها که نکردند و مردم شاهد این ماجراها بودند و از فقدان تقوا و ایمان رنج میبردند و همه با هم قیام کردند.

روحانی و روشنفکر و کارگر و کارمند و کشاورز در همه نقاط کشور، آذربایجان، کردستان، فارس، خوزستان، در قیام علیه حکومت پیشین در کنار هم قرار داشتند و با اتحاد بود که پیروز شدند.

بیاد بیاوریم عظمتی را که انقلاب ما داشت با همدلی و وحدت روزهائی را گذراندیم.

که در کشور نه ارتش وجود داشت ونه ژندارم و وظیفه ما هست که با اتخاذ تدابیر لازم و تنظیم قانون اساسی عادلانه که حاوی منافع عموم طبقات و اقشار جامعه باشد، این اتحاد را محفوظ نگاهداریم.

آنچه آزادی خواهان میخواهند، تأمین آزادی و مساوات و عدالت است، در پناه اسلام و با اتکاء به اصول عالیه اسلام، این هدفها وصول مییابد پس چرا باید رهبران جامعه در آستانه انقلاب به دو گروه روشنفکران و روحانیون تقسیم شوند؟ چرا باید تخم نفاِ و خونریزی و جنگ در جامعه ما فراهم شود؟ ما همه با هم قیام کردیم، دست در دست هم داشتیم، وحدت کلمه داشتیم و امروز باید این وحدت را حفظ کنیم.

جمهوری یعنی حکومت اکثریت و اکثریت مردم ایران مسلمانند و به جمهوری اسلامی رأی دادهاند.

باید بر اساس مبانی اسلام اساس چنین جمهوری را طرحریزی کنم.

امروز دشمنان ما در سراسر جهان در انتظار هستند تا شکست ما را جشن بگیرند.

آنها که منافعشان از میان رفته است، تنها امید خود را در اشتباه ما میدانند، ما وظیفه بزرگی به عهده داریم.

مسئله اسلام مطرح است.

مردم جهان میخواهند بدانند این جمهوری اسلامی چیست و چگونه شکل میگیرد و به عمل میآید.

دشمنان و بدخواهان در کمین هستند و مسلمانان و دوستان واقعی انقلاب ایران نفس در سینه حبس کرده و نگران.

ما باید در قرن بیستم ثابت کنیم که اصول مبانی اسلام میتواند امید زندگانی انسانی و شرافتمندانه را در بشریت بیدار کند و به زندگی انسانها عمق و مفهوم انسانی بدهد.

ما باید خلاقیت علمی و فنی دنیای جدید را در خدمت اصول و مبانی اسلام بگیریم.

امروز بشر بینش و دانش بیشتری اندوخته است و این همان نویدی است که پیامبر اسلام مبشر آن بوده است.

بشر حتی تا به کره ماه قدم گذاشته است ولی با رفتن به ماه به عظمت پروردگار و مفهوم لایتناهی بیشتر آگاه گردیده است و هر چه دانش بشر به پیش میرود، به عجز و حقارت خود در مقابل پروردگار بیشتر آگاه میگردد.

چند روز پیش خبرنگاری از من سؤال کرد که وضع ایران را چگونه میبینی؟ گفتم بسیار با ثبات، گفت شما فکر میکنید این وضعیت ثبات است؟ گفتم سال گذشته را در نظر بگیرید، در این روزها همه قوای انتظامی توی خیابانها بودند و خیابانها پر از توپ، تانک و نظامی بود، امروز از آن وضع خبری نیست و قتل و جنایت و سرقت کمتر رخ میدهد.

ولی کیست که این مردم را نگه داشته جز ایمان و تقوا و مبانی اسلام که در توده مردم وجود دارد؟ اگر آقایان راحت میخوابند هیچ حافظی و نگهبانی جز ایمان و تقوای مردم ندارند.

بنده این را تذکر میدهم، خودتان هم فرمودید و آقای منتظری هم فرمودند، در این مجلس اکثریت با آقایان روحانی است و من در اینجا حامل پیامهای اصولی از اقشار مردم هستم که میخواهم به عرض برسانم حالا بسته بنظر و رأی مجلس است اگر اجازه دادید که عرض میکنم.

نایب رئیس (بهشتی) ـ تذکراً عرض کنم در مقایسه مطالبی که آقای کرمی و آقای مقدم مراغهای ایراد فرمودند و میفرمایند، یک نکته مطرح است و آن اینکه آن چه که آقای کرمی ایراد فرمودند بدستور جلسه مربوط است و آنچه که آقای مراغهای میفرمایند یک خطابه حماسی است که برای جلسه سخنرانی در زمینه جریان انقلاب و آرمانها، بسیار خوب است.

اگر اجازه بفرمائید خارج از این جلسه اعلام یک جلسه دیگر بکنیم و نه تنها ما بلکه مردم هم از فرمایش ایشان بهرهمند شوند ولی خود ایشان که آشنا هستند به مسائل جلسات قانونگذاری و میدانند که همیشه مربوط بودن سخنان یک سخنران بدستور جلسه، شرط اول تحقق همین آرمانهائی است که در چارچوب آن جلسه بیان میفرمائید و پیش از آنکه آقایان نمایندگان محترم بخواهند اعتراض بکنند، وظیفه مسئول جلسه است که این نکته و اصل را به ناطقین محترم گوشزد کند، احساس کردم فرمایشاتشان بدستور جلسه مربوط نیست منتها چون امروز جلسه اول است و ما برای نطق قبل از دستور وقت نگذاشتیم، هر چند طبق آئیننامه هم نطق قبل از دستور باید مربوط به قانون اساسی باشد و برای اینکه حقوِ همه نمایندگانی که تشریف دارند رعایت شده باشد، این سه دقیقهای که دراین فاصله وقت گرفته شد بحساب نمیآید.

جنابعالی بر طبق نظمی که برای جلسه داریم سه دقیقه دیگر میتوانید صحبت کنید لطفا ادامه بدهید.

مقدم مراغهای ـ بنده آن سه دقیقهام را هم صرفنظر میکنم ولی این نکته را عرض میکنم که ما لحظات حساسی را میگذرانیم و دنیا امروز شروع نشده و امروز خاتمه نیافته بلکه اسلام 1400 سال سابقه دارد، اسلام چیزی نیست که تازه امروز بخواهیم عرضه کنیم و آن چه من عرض میکنم لازم است که در این جلسه تاریخی عنوان بشود، اگر اجازه دادید عرض میکنم وگرنه این مقدمه بود ولی امروز و از این به بعد، صحبت در کلیات است و در کلیات محدودیتی نمیتواند باشد و من باید نظراتم را بگویم که آقایان مطلع بشوند، شاید در نظر آقایان مؤثر باشد ولی اگر فرصت ندهید بنده مرخص میشوم.

نایب رئیس (بهشتی) ـ آقای سحابی فرمایشی دارید؟ سحابی ـ در مورد مطالب ایشان پیشنهادی دارم و پیشنهاد بنده این است که با توجه به نکتهای که جناب مراغهای فرمودند و با توجه به اینکه ایشان فرمودند که جای بعضی از قشرها اینجا خالی است در حالی که این ملت بود که رأی به گروههای مختلف میداد، من پیشنهاد میکنم برای اینکه سوژه از دست افراد خارج بشود اجازه بفرمائید ایشان حرفشان را بزنند ولو خارج از موضوع باشد.

نایب رئیس (بهشتی) ـ متشکرم، قبلا لازم میدانم تذکر بدهم مطالبی که نمایندگان محترم بیان میفرمایند اگر بخواهند به اصالت این مجلس خدشهای وارد کنند، جای ایرادش در این جا نیست و میشود در بیرون مجلس این مطالب آزادانه بحث بشود.

این مجلس بر اساس داشتن اعتبار قانونی تشکیل شده است.

کسانی که به ما رأی دادهاند از قشرهای گوناگون هستند.

وقتی این مسائل مطرح میشود طبعاً باید پاسخ داده شود، پاسخ ندهیم که درست نیست، پاسخ بدهیم مجلس از محور خودش به محورهای دیگر میگردد، این بود که عرض کردم که ارتباط بدستور جلسه را باید رعایت کنیم و این در کمال آزاد منشی و رعایت اصول انجام خواهد شد.

با اینکه بنده خواهش کردم پیشنهادها را کتباً مرقوم بفرمائید، ولی باز برادرم آقای سحابی شفاهاً پیشنهادشان را مطرح فرمودند.

اگر کتباً میفرمودند، زودتر مطرح میشد.

با این حال چون پیشنهاد آقای هاشمینژاد هم شفاهی است و نمیخواهم سنتها و اصول نادیده گرفته شود، این پیشنهادها بعداً مطرح خواهد شد و شما هم آقای مراغهای بفرمائید که چقدر وقت میخواهید و چقدر وقت نیاز دارید تا مطالبتان را تمام کنید تا به رأی بگذاریم؟ مقدم مراغهای ـ نیمساعت دیگر.

نایب رئیس (بهشتی) ـ با توجه به اینکه آقای حجتی کرمانی که قبلا وقت گرفته بودند، یک ربع از وقتشان را به آقای مراغهای واگذار کردند پس یک ربع ساعت آن تأمین شده است و یک ربع ساعت دیگر را هم آقای نوربخش واگذار کردند.

پس بنابراین وقت ایشان تأمین شد.

آقای مراغهای مطالبتان را ادامه بدهید.

مقدم مراغهای ـ بنده چهرههای آشنائی را در اینجا میبینم، همین آقای حجتی کرمانی روزیکه ایشان تشریف آوردند زندان.... یکی از نمایندگان ـ ایشان مرتب خارج از موضوع صحبت میکنند آقای بهشتی چرا تذکر نمیفرمائید؟ نایب رئیس (بهشتی) ـ پس اینکه شما هم میفرمائید قطعا خارج از نظام جلسه است.

آقای مراغهای بفرمائید.

مقدم مراغهای ـ ما برای پیروزی اسلام باید تمام امکانات تمدن جدید را در اختیار بگیریم.

ما در قرن بیستم زندگی میکنیم امروز تقریبا تمام مردم مسلمان از رادیو و تلویزیون، برِ، اتومبیل و هواپیمای جت استفاده میکنند.

میلیونها مردم مسلمان، با استفاده از هواپیما به حج میروند ـ آرزوئی که در دوران گذشته فقط برای گروههای خاصی امکان داشت ـ و جامعه اسلامی ما باید از این مظاهر تمدن و وسائل رفاه و آسایش در بعد انسانی آن بهرهمند گردد، بیماریهای بسیاری که تا چندی پیش لاعلاج بودهاند، امروز معالجه میشوند و علم جدید طب که هر چه به پیش میرود عظمت دستگاه خلقت و پروردگار را بیشتر جلوهگر میسازد، پیشرفتهای بیشتری کرده است.

با رعایت طب جدید عمر بشر بیشتر شده است پروردگار چنین خلاقیتهائی در نهاد بشر به ودیعه گذارده است و اگر از آن استفاده نکنیم، شکر نعمت بجا نیاوردهایم.

ملت مسلمان ایران تحت رهبری امام خمینی این نقش تاریخی را به عهده گرفته است که بر اساس اصول اسلام جامعه اسلامی ایران را اساس دهد.

در جامعه اسلامی تنها نظریه پیشرفتهای مادی نیست.

در جامعه اسلامی ایران، زندگانی باید مفهوم انسانی داشته باشد.

ما باید جهان اسلام را با شکوه و جلال و خلاقیتی که دارد ارائه کنیم.

مردم مسلمان نباید همیشه مصرف کننده باشند.

اسلام دین کار و کوشش و مجاهدت است ما باید با کار و کوشش خود وسائلی را که امروز به عاریت در اختیار داریم، خود بسازیم و تولید کنیم.

ما برای جبران عقب ماندگیهائی که در نتیجه استبداد گریبانگیر ما شده است، باید کوشش بیشتر کنیم و صنعت، کشاورزی، فرهنگ و اقتصاد فعال و با تحرک ایجاد کنیم.

سوار شدن هواپیما یا رانندگی اتومبیل از هر کس ساخته است، ولی ما باید تمام این ابزارهای جدید را خود بسازیم، ما نباید تحت هیجانهای روز دچار اشتباه شویم و از اصول منحرف گردیم.

ما باید توجه داشته باشیم که آن نهادهای سیاسی که توانسته است موجبات چنین تحولاتی گردد چیست و از تجربیات آنها استفاده کنیم.

در جامعه اسلامی هر کس حق دارد خواستهای مشروع خود را عنوان کند.

اسلام دشمن استبداد است.

در هر جامعهای اعتراض وجود دارد و عکسالعملهاست که سیمای حکومت را مشخص میکند.

حکومتهای استبدادی جواب هراعتراضی را با اسلحه میدهند و کشورهای آزاد از راه مذاکره، اعتراضات و مشکلات را حل میکنند.

آقایان نمایندگان و خانم: در نتیجه سالها استبداد در ایران، ثروتها به روی هم انباشته شده و در اختیار یک خانواده و یک اقلیت محدود بوده است و توده مردم از زندگانی انسانی محروم ماندهاند.

به نیروی اسلام و معنویت آن مردم بر استبداد پیروز گردیده و اساس سلطنت را که موجد نابرابریها و اختلافات طبقاتی بوده است برچیدهاند.

جامعه ما باید بر اساس عدل اسلامی شکل بگیرد.

دراین جامعه باید حقوِ مستضعفان در صدر قرار گیرد.

اسلام حامی مستضعفان و بانی مساوات و برابری است مردم مسلمان باید در خانههای آبرومند زندگانی کنند.

مسئله بر سر ساختن تعدادی قصر و ساختمانهای چند طبقه مجلل نیست، باید در سراسر کشور برای همه خانوادهها مسکن مناسب تهیه کرد و امام هم در این باره دستور دادهاند.

مردم باید به اندازه احتیاج، دسترسی به غذا و پوشاک داشته باشند.

مردم باید از وسائل رفت و آمد آسان بهرهمند گردند.

مردم باید در صورت بیماری بتوانند از دارو وبیمارستان استفاده کنند.

مردم نباید نگران روزهای پیری و از کار افتادگی باشند و باید به آینده خود امیدوار شوند.

که اگر روزی از کار افتدند، جامعه زندگی آنها و خانواده آنها را تأمین خواهد نمود.

بالاتر از همه، مردم حق دارند که از جامعهاسلامی بخواهند تا به آنها کار رجوع کند و در مقابل کار دستمزد مناسب دریافت کنند.

برای تمام این مسائل سازمان و مدیریت لازم است برای ساختن مسکن به مهندس خوب وکارگران فنی و ساده خوب نیاز داریم.

برای داشتن مواد غذایی و برای آنکه به خارج احتیاج نداشته باشیم باید از اطلاعات کشاورزی جدید و راه حلهای تازه استفاده کنیم، برای ایجاد وسائل رفت و آمد آسان احتیاج به شبکه راههای خوب و وسائل حمل و نقل داریم، برای داشتن بیمارستان احتیاج به کارشناسان و متخصصان داریم و برای آنکه مردم را به آینده امیدوار سازیم باید سازمان بیمههای اجتماعی با مدیریت قاطع و عاری از فساد بنا کنیم.

برای آنکه امنیت ما تأمین شود باید ارتشی داشته باشیم که مطابق منافع مردم و در اختیار مردم باشد، همه این احتیاجات به آموزش صحیح و مدیریت نوین نیاز دارد.

مشکلات جدید که نتیجه زندگانی و روش زندگی جدید است، راه حلهای جدید میخواهد بطور کلی برای آنکه فعالیتهای مردم در جهت پیشرفت و ترقی سوِ داده شود، احتیاج به برنامه اقتصادی داریم.

این برنامه اقتصادی نمیتواند و نباید بر اساس ضوابط گذشته باشد.

در برنامه اقتصادی باید منافع و زندگانی اکثریت مردم مورد نظر باشد.

اقتصاد جدید ظریف و حساس است.

با تصمیمات خلق الساعه و عجولانه نمیتوان مشکلات را حل نمود.

تنها نیتهای خیرخواهانه کافی نیست برای آنکه ثروتها عادلانه توزیع شود، شرط اول آنست که ثروتی ایجاد شود تا بتوان عادلانه تقسیم نمود.

اگر با دادن وعده، توقعات واشتهای کاذب در جامعه ایجاد کنیم، خیلی زود همه مأیوس خواهند شد.

درست است که در آمدهای نفت میتواند احتیاجات فوری ما را تأمین کند ولی جامعه اسلامی باید نیروی کار مردم را بسیج کند.

باید غیرت و همیت اسلامی، در راه اعتلای جامعه اسلامی و فعال ساختن جامعه به کار گرفته شود.

برنامه صحیح اقتصادی بدون وجود یک سازمان صحیح عادلانه و نهادهای لازم، امکانپذیر نیست.

باید نهادهای سیاسی از کوچکترین واحدهای کشور طوری بنیاد پیدا کند که همه افراد در تعیین سرنوشت خودشان مشارکت داشته باشند و منافع خود را با جامعه یکی بدانند.

تبعیض و اختلاف طبقاتی در جامعه سهم مهلک است.

بعداز این مقدمات که با توجه به اوضاع کلی است، بطور کلی نقائص موجود در قانون اساسی پیشنهادی را، عرض میکنیم.

صرفنظر از نارسائی عبارات و پیچیدگی آن نخواستهاند اصول را صریح و روشن بیان کنند.

اصول احتیاج به تفسیر و توجیه و ذکر ادله ندارد.

مسلم است که اصول قانون اساسی مبتنی بر اصول اسلامی است و همه اصول آن بر اساس مبانی اسلام تنظیم شده است پس این مطلب باید در مقدمه ذکر گردیده و اصول را مختصر و منجز و کوتاه کنیم که البته در هنگام طرح اصول درباره یکایک آن نظر خود را عرض خواهم کرد.

در مورد حقوِ افراد و تکالیف دولت در قانون اساسی پیشنهادی نقایصی وجود دارد که یادآور میشوم و توضیحات بیشتر را در هنگام طرح اصول عرض خواهم کرد.

از جمله ایرادات مربوط به اصل 12 است که باید اصلاح شود.

چند روز پیش که در تبریز بودم خانم کارگری با اعتراض و خشونت به من پرخاش کرد و گفت اگر نماینده شدید فکری برای ما کارگران زن بکنید.

ما باید از یک طرف طفل خود را در بغل نگاهداریم و شیر بدهیم و با دست دیگر کار کنیم آیا غیرت شما این را قبول میکند؟ و من متعهد شدم که حرف او را منعکس کنم به این جهت است که من پیشنهاد میکنم اصل 12 باید صریحتر باشد، به نحوی که مادران در دوران بارداری و نگاهداری کودک خویش از حمایت خاص جامعه برخوردار باشند و بوسیله قوانین حمایت شوند.

یا مثلا اصل 22 در مورد حقوِ ملت میگوید «همه افراد ملت اعم از زن و مرد از لحاظ آزادی و حیثیت و حقوِ مدنی و اجتماعی و سیاسی در برابر قانون برابرند.

خانمی در تبریز همراه همسرش جلوی مرا گرفت و گفت آقای مراغهای این عدالت اسلامی است که شما برای آن تبلیغ میکنید؟ گفتم چه شده است؟ گفت شوهرم بیکار است و دو بچه مدرسه رو دارم تنها ممر معاش ما حقوِ من است و حالا میگویند میخواهند کارمندان زن را از ادارات اخراج کنند.

تکلیف ما چه میشود؟ گفتم مطمئن باشید اسلام عدالت را برای همه میخواهد زن و مرد فرقی نمیکند و حضور نماینده بانوان در این مجلس را سندی برای اطمینان آن خانم و بانوان ایرانی میدانم و امیدوارم در قانون اساسی این مطلب مورد تاکید قرار گیرد.

اصول 24 و 25 و 26 و 27 و 28 و 29 و 33 و 35 و 36 از نظر تضمین حقوِ انسانی برای افراد کشور نارسا است.

نارساترین قسمت، در مورد حقوِ نواحی مختلف کشور است که به مسائل فرهنگی آنها هیچ توجهی نکردهاند.

وقتی میگوئیم سلطنت به جمهوریت تبدیل شده و وقتی اصل حاکمیت مردم و مشورت را در امور مملکتی قبول میکنیم، از آن نتایجی حاصل میشود که باید مورد توجه قرار گیرد.

در مورد حقوِ نواحی مختلف اصول 6 و 74 مطلب را بطور اجمال و یا غفلت بسیار عنوان کرده است.

وقتی ما قبول کردیم افراد آزاد و مختار هستند و بارضایت خود پارهای حقوِ را به دلخواه به جامعه واگذار میکنند، نتیجه حاصل از آن، آنست که دهستان و یا شهرستان و یا ایالت هم حکومت واگذار مینمایند و در اینجا مسئله حاکیمت مطرح میشود.

حاکمیت دو نوع است: یکی حاکمیت سیاسی و ملی است که یک اصل تجزیهناپذیر است و همه افراد این مملکت حاکمیت ملی و وحدت ملی ایران را پذیرفتهاند.

ولی یک حاکمیت دیگر هم وجود دارد که حاکمیت اداری به آن نام میدهم.

هر ناحیه باید مسائل داخلی خودش را که فقط مربوط به اوست و با حاکمیت ملی اصطکاک ندارد، رأساً حل کند و دربارة آن تصمیم بگیرد.

این یک حق مشروع است و باید در این مورد رضایت مردم را فراهم کرد.

اگر عدهای آشوب میکنند، اگر عدهای استفادهجو هستند و در هر فرصتی میخواهند اغراض شخصی خود را بکار برند، این مسئله دیگری است، نباید حقوِ مردم مناطق مختلف کشور نادیده گرفته شود.

اگر صحبت مقایسه در میان بیاید، بنده باید عرض کنم قانون اساسی گذشته در این مورد رساتر است.

اصول نود و نود و یک و نود و دو و نود و سه متمم قانون اساسی گذشته در این مورد رساتر است اصول نود و نود و یک و نود و دو و نود و سه متمم قانون اساسی گذشته که هیچوقت اجرا نشد و همیشه عدم اجرای آن مورد اعتراض بود، باید حیات پیدا کند.

در حکومت استبدادی پنجاه و هفت سال اخیر یک تمرکز اداری نامعقول در مملکت وجود داشت که همه معترض آن بودند.

امروز باید آلت دست دلالان سیاسی قرار بگیریم و مردم را از خود برنجانیم؟ من با سیاستهائی که در این ایام نسبت به برادران و مردم مستضعف کرد شده است، موافقت ندارم.

ببینید چه کسانی کشته میشوند، ببیند بیچاره مردم کردستان چطور آلت دست شدهاند و میان دو سنگ آسیا قرار گرفتهاند.

باید درباره آنها دلسوزی پدرانه کرد و آنها را به رأفت و عطوفت و عدالت پروری جمهوری اسلامی امیدوار کرد، عکسالعملهائی که حکومت نسبت به مناطق مختلف نشان میدهد نباید صرفا بر اساس زور و لشکرکشی باشد، باید مطالب حقه آنانرا پذیرفت.

ما باید کاری کنیم که با تصویب قانون اساسی جدید، وحدت ملی ما تضمین و تثبیت شود.

به کار گرفتن زور و اعمال قدرت آخرین علاج است و قانون اساسی ما نباید تحت تأثیر این هیجانات و جریانات روز قرار گرفته و از راه عصبانیت تصمیم گرفته شود.

ما باید اینگونه هیجانات را به مجلس راه ندهیم.

با روح عدالت پروری و بر اساس تعلیمات اسلامی حقوِ طبیعی نواحی مختلف را از نظر مدیریت بپذیریم و اگر مشکلاتی هست که اجرای این حقوِ در حال حاضر امکانپذیر نیست، برای آنها دلائل و جهات را روشن ساخته و از راه مذاکره، محیط تفاهم ایجاد نمائیم در همین سفر اخیر آذربایجان یکی از معاریف اکراد به من میگفت میدانید اشکال ما در چیست؟ گفتم نه، گفت حکومت تهران به ما اعتماد ندارد و همه گفتههای ما را حمل بر غرض میکند و حال آنکه ما صادقانه خواستار خدمت به کشور خود هستیم.

در رابطه با این مسأله موضوع قوة مقننه مطرح میشود.

تشکیل قوة مقننه از یک مجلس، تمرکز اداری را شدیدتر میکند و حقوِ نواحی مختلف پایمال میگردد، در اصل پنجم قانون اساسی پیشنهادی ذکر شده است که همه اقوام از حقوِ مساوی برخوردارند و هیچکس را بر دیگری امتیازی نیست مگر به اساس تقوا.

بنده از آقایان سؤال میکم آیا اقوام با هم برابرند؟ در مجلس نمایندگان که هر صد هزار نفر یک نماینده دارد، تهران به تنهائی پنجاه نماینده خواهد داشت ولی ترکمنها با یک میلیون جمعیت خود فقط ده نماینده خواهد داشت.

چطور ده با پنجاه برابر است؟ برای رفع این نقیصه پیشنهاد میکنم مجلس دیگری در کنار مجلس مقننه به عنوان مجلس خلقها و یا مجلس اقوام تشکیل شود که نواحی مختلف بر اساس تقسیمات فرهنگی و سیاسی و جغرافیایی به تعداد مساوی نماینده داشته باشند که اگر روزی خدای نکرده خواستند تصمیمی بگیرند که فقط ناحیهای از آن زیان ببیند آن ناحیه امکان مقابله با دیگران را داشته باشند و نابرابری شدید نباشد.

وقتی با دیدی که عرض کردم سایر اصول را در نظر بگیریم میبینیم که اصول احتیاج به تصحیح و تنقیح دارد.

در خاتمه باید این نکته را عرض کنم که ایران در خلاء زندگی نمیکند و نمیتوان دیوارچین به دور ایران کشید.

ما باید از نظر قضائی اصول و قوانین بینالمللی را رعایت کنیم، توسعه امور بازرگانی دنیائی بر اساس معیارهای بین المللی است ما باید با قبول این اصول پایههای اقتصاد کشور را مستحکم نموده و ایران را نه با سخن بلکه در عمل مستقل سازیم.

ما ایرانی و مسلمان هستیم.

به ملیت و مذهب خود افتخار میکنیم.

اسلام در طول تاریخ هزار و چهارصد ساله خود فجایعی نظیر سوزاندن برونووگالیله نداشته است و همین مسأله دلیل بر مترقی بودن اصول اسلامی است.

وقتی گالیله گفت زمین کروی است اظهارنظر او به قیمت جانش تمام شد.

ولی امروز میدانیم که او راست میگفته است و کشیشان بیهوده به نام خدا جان او را گرفتند.

برونو را مسیحیان به علت عقایدش سوزاندند.

ولی تاریخ امروز حق و باطل را به ما نشان میدهد.

حضرت علی علیهالسلام میفرمایند «فرزندان خود را بر طبق سنن و رویه زمان خودشان تربیت نمائید» و همین کلام نشان دهنده قبول اصل تغییر و پیشرفت جامعه است که به آن اشاره فرمودهاند در خاتمه عرایضم آرزوی خود را

/ 0 نظر / 11 بازدید